archiview circulaire economie

circulaire economie
Circulaire Economie (CE) lijkt een maatschappelijk steeds belangrijker thema te worden. De perceptie van wat CE nu precies is en wat het betekent voor de bouw- cq betonwereld verschilt.
CE is een “economisch” systeem dat bedoeld is om herbruikbaarheid van grondstoffen, producten en menselijke talenten  te maximaliseren en waarde vernietiging te minimaliseren. Anders dan in het huidige lineaire systeem, waarin grondstoffen worden omgezet in producten die na verbruik worden vernietigd en talenten die onnodig overbodig worden verklaard. Daarnaast heeft de CE van beton sterk te maken met de performance based economy waarbij de voorwaarden zijn dat de goederen of grondstoffen van vandaag de grondstofbanken van morgen zijn. De kern van CE is (grondstoffen)ketensluiting. Een kenmerk van CE is dat men niet alleen kijkt naar prestatiegericht gebruik van grondstoffen of ecologische beginselen maar ook naar o.a. proces, organisatie, economie, beheer, waardecreatie en financiering. Het gaat hier dus om verantwoordelijkheid nemen, grondstoffenmanagement, organisatiestructuur en waardecreatie. En is dus ketenoverstijgend en waarbij ieder zijn eigen rol heeft, actoren, facilitoren en beïnvloeders.

grondstoffen
Als je de materialen opgeslagen in gebouwen in de tweede levenscyclus gebruikt als funderingsmateriaal voor wegen dan blijf je primaire grondstoffen gebruiken voor nieuwe gebouwen en raakt vroeg of laat de markt voor funderingsmateriaal verzadigd. Dan ontstaat er in Nederland opnieuw een afvalprobleem met bouw en sloopafval.
Daarnaast staan verouderde gebouwen steeds vaker leeg te wachten op een moment dat de financiering voor de sloop rond is. Er is nu geen enkele prikkel om die gebouwen te slopen en te vervangen door duurzame gebouwen of om van het oude beton nieuw circulair beton te maken. De bouw heeft zichzelf op slot gezet.

producenten
Bij CE zijn producenten van beton verantwoordelijk voor het materiaal dat zij ooit geproduceerd hebben. Dit onderkennen steeds meer bedrijven in de sector, alle reden om er voor te zorgen dat het nemen van die verantwoordelijkheid zorgvuldig gebeurt. Al bij de eerste brainstorm-sessie over het betonakkoord bleek er draagvlak te zijn voor een vergaande vorm van producentenverantwoordelijkheid in de vorm van een soort verwijderingsbijdrage voor beton, van waaruit de meerkosten verduurzaming, hoogwaardige sloop en recycling gefinancierd kan worden. Deze nieuwe – zeer interessante – ideeën zijn echter nog niet uitgewerkt.

van ontwerp naar sloop
CE gaat niet alleen over het opnemen van grondstoffen uit de bestaande bouwvoorraad, maar vooral ook over het dusdanig ontwerpen van (onderdelen van) bouwwerken dat deze aan het eind van hun levensduur veel eenvoudiger als bouwelement of in iedergeval als grondstof weer terug kunnen komen in de keten. De gedachte is ook dat dit meerwaarde geeft aan het materiaal waardoor het aantrekkelijker wordt om een gebouw te slopen. De belofte van een bouwwerk als grondstoffenbank voor de toekomst komt dan een stap dichter bij. Deze gedachte is nu ook bij de beleidsverkenning van I&M voor CE in de bouw een kernthema.

strategische beslissingen
Bij de CE gaat het om waardevermeerdering in de keten. Dit is een lange termijn perspectief waarbij de posities in de keten anders zullen zijn dan in de huidige lineaire economie. Voor de CE hebben we een integraal 3D datamodel nodig van ontwerp tot sloop. Waarbij iedereen zijn kennis inbrengt. Van ontwerper/constructeur tot uitvoerder/producent. In dit geval maken we onderscheid in het bouwproces en de ketens. Daarbij is de regisseur/facilitator van de keten of bouwproces niet diegene met de grootste geldwaarde maar diegene met de meeste waardecreatie in de keten. De keten en het bouwproces moet transparant en integraal met elkaar pro-actief samenwerken met als einddoel het op te leveren project. Het verdienmodel zit dan ook o.a. in de total costs of ownership. Het huidige aanbestedingstraject past daar niet binnen maar de selectie zal gaan op prestatie, waardecreatie, innovatie en transparantie. Het heeft waardegedreven ondernemers nodig die verder kijken dan haar eigen grenzen. De uitvraag zou dan ook gericht moeten worden op de propositie. Voor beton zou dat bijvoorbeeld een draagconcept gekoppeld aan een warmteconcept kunnen zijn. De betonketen is pro-actief en levert in de toekomst dus een concept ipv een product.

waardegedrevene beheer
Als we spreken over een bouwwerk dan kunnen we constateren dat de levenscycli en de financieringsmodellen niet efficiënt en optimaal gebruikt of geïnterpreteerd worden. We zullen dus eigenlijk moeten kijken welke materialen passen bij de korte-, middellange- en langetermijn. Hiervoor zouden we andere financierings- en eigendomsmodellen kunnen ontwikkelen. Voor de korte- en middellange termijn zou het eigendom bij de leverancier of in leaseconstructies kunnen worden omgezet. Voor de lange termijn kunnen we denken aan grondstoffenbanken die in een rechtspersoon kunnen worden geplaatst.

De circulaire economie kent een aantal basisprincipes
Waardebehoud wordt gemaximaliseerd door eerst te kijken naar onderhoud, dan naar product-hergebruik, vervolgens hergebruik van onderdelen en pas als laatste hergebruik van grondstoffen (ook wel recycling). Oftewel: houd de cirkel zo klein mogelijk!Producten worden zo ontworpen en gemaakt dat deze aan het eind van de gebruiksfase makkelijk demontabel zijn en materiaalstromen eenvoudig gescheiden kunnen worden naar grondstoffenstromen.

Tijdens productie, gebruik en verwerking van het product worden geen schadelijke stoffen uitgestoten: energie komt van duurzame bronnen zoals van de zon, wind en water.

De onderdelen en grondstoffen van eindproducten worden hergebruikt zonder kwaliteitsverlies.

Producenten behouden het eigendom van eindproducten, klanten betalen voor het gebruik ervan, niet voor het bezit. Een andere mogelijkheid is dat de producent het product terugkoopt aan het einde van de levensduur.

Omdat de prestatie van het product de waarde bepaald, wordt het leveren van de juiste kwaliteit extreem belangrijk voor de producent. Een van de meest belangrijke succesfactoren is (cross-sectorale) ketensamenwerking gericht op het creëren van meervoudige waarde. Hierbij vermeerdert niet alleen de economische waarde van alle bedrijven in de keten, maar ook de ecologische en sociale waarde.

Direct bellen +31 50 311 29 22